W jednym z artykułów („Kara pozbawienia wolności w zawieszeniu”) pisaliśmy o tym kiedy i na jakich warunkach sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności.

Skoro sąd może zawiesić wykonanie kary więzienia, może również taką karę odwiesić tj. zarządzić jej wykonanie. Aby do tego jednak doszło muszą być spełnione określone warunki.

Kodeks karny wyróżnia, przede wszystkim, sytuacje, w których sąd musi (podstawy obligatoryjne) i w których sąd może ale nie musi (podstawy fakultatywne) zarządzić wobec skazanego wykonanie kary więzienia.

W art. 75 § 1 kodeksu karnego została przewidziana podstawa obowiązkowego zarządzenia wykonania kary. Otóż sąd jest zobowiązany „odwiesić” zawieszoną karę pozbawienia wolności wtedy kiedy skazany, w okresie próby, popełni przestępstwo podobne do poprzedniego przestępstwa. Przestępstwo popełnionew okresie próby musi być przestępstwem umyślnym. I wreszcie, za przestępstwo popełnione w okresie próby została orzeczona prawomocnie bezwzględna kara pozbawienia wolności (tj. bez warunkowego zawieszenia jej wykonania).

Podstawy nieobowiązkowego (sąd może ale nie musi) odwieszenia kary, ze względu na zachowanie się skazanego w okresie próby określone zostały w art. 75 § 2 kodeksu karnego. Podstawami tymi są: rażące naruszenie w okresie próby porządku prawnego, uchylanie się od uiszczenia grzywny, uchylanie się od dozoru, od wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych.

Najpoważniejszą formą naruszenia porządku prawnego jest popełnienie przestępstwa. Podstawą jest tu zatem popełnienie innego przestępstwa niż to, o którym mowa w art. 75 § 1 kodeksu karnego. Może to być więc zarówno przestępstwo umyślne, jak i nieumyślne, a nawet podobne przestępstwo umyślne, jeżeli orzeczono za nie prawomocnie inną karę niż kara pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.

Sąd może zarządzić wykonanie kary pozbawienia wolności najpóźniej w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby (odwieszenie kary więzienia). Termin ten jest ostateczny i nie może być przedłużony. Natomiast przyczyna odwieszenia kary musi wystąpić w okresie próby bądź w okresie pomiędzy wydaniem a uprawomocnieniem się wyroku skazującego.