Oskarżony (podejrzany) w sprawie karnej w przeciwieństwie do świadków nie składa zeznań, a składa wyjaśnienia. Podejrzanym jest osoba, której w toku sprawy karnej przedstawiono zarzut popełnienia przestępstwa. Jeżeli dana osoba jest przesłuchiwana przez organ ścigania (prokuraturę, policję lub inne organy) bez przedstawiania zarzutów, wówczas występuje ona w charakterze świadka i składa zeznania. Z kolei oskarżonym jest podejrzany przeciwko któremu organ prowadzący postępowanie przygotowawcze (śledztwo, dochodzenie) skierował akt oskarżenia do sądu.

Podstawowym prawem oskarżonego (podejrzanego) jest prawo do złożenia wyjaśnień. Jest to prawo a nie obowiązek. Może on bowiem bez podania powodów odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania lub odmówić składania wyjaśnień. Jeżeli oskarżony skorzysta z prawa do odmowy wyjaśnień organ procesowy nie może wyciągać wobec niego negatywnych skutków i nie może być to interpretowane na jego niekorzyść. Prawo do składania wyjaśnień nie jest ograniczone na żadnym etapie postępowania co oznacza, że oskarżony, w trakcie trwania sprawy, może składać wyjaśnienia kiedy ma na to ochotę. Tak samo oskarżony może również w ogóle nie składać wyjaśnień i to bez podania przyczyny. Wyjaśnienia są dowodem którego wiarygodność sądy oceniają ze szczególną ostrożnością. W procesie karnym nie funkcjonuje również zasada w myśl której samo przyznanie się oskarżonego jest naczelnym dowodem w sprawie.

Wyjaśnienia oskarżonego (podejrzanego) nie są objęte rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania (art. 233 kodeksu karnego). Z prawa do składania lub do odmowy wyjaśnień wynika bowiem prawo oskarżonego do mówienia nieprawdy. Od oskarżonego składającego wyjaśnienia nie odbiera się przyrzeczenia ani nie poucza się o obowiązku mówienia prawdy, tak jak przy składaniu zeznań przez świadka. Przyjmuje się, że fałszywe wyjaśnienia mieszczące się w granicach prawa do obrony nie są karalne. Nie oznacza to jednak niczym nieograniczonego prawa do kłamstwa. Jeżeli oskarżony, realizując swoją obronę, fałszywie oskarża inne osoby o popełnienie przestępstwa, wówczas może ponieść za to odpowiedzialność karną.

Wyjaśnienia, co do zasady, składa się ustnie, co dokumentuje się w protokole czynności przesłuchania podejrzanego lub w protokole rozprawy. Wyjątkowo w toku dochodzenia lub śledztwa na żądanie oskarżonego lub jego obrońcy, należy umożliwić mu złożenie wyjaśnień na piśmie. Wtedy pisemne wyjaśnienia oskarżonego, podpisane przez niego, z zaznaczeniem daty ich złożenia, stanowią załącznik do protokołu przesłuchania.