Prowadzenie pojazdu pod wpływem alkoholu to przestępstwo (art. 178a kodeksu karnego) za które kierowca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

O tym czy doszło do popełnienia przestępstwa decyduje stężenie alkoholu we krwi. Dopuszczalna zawartość alkoholu we krwi to mniej niż 0,2 ‰ i mniej niż 0,1 mg w wydychanym powietrzu.

Stężenie alkoholu we krwi wynoszące od 0,2 ‰ do 0,5 ‰ lub w wydychanym powietrzu wynoszące od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu na dm3 jest określane stanem po użyciu i stanowi wykroczenie. Natomiast gdy zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 ‰ lub w wydychanym powietrzu przekracza 0,25 mg mamy do czynienia ze stanem nietrzeźwości. Prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości jest przestępstwem.

Za prowadzenie pojazdu w stanie po spożyciu alkoholu przewidziana jest kara grzywny w kwocie nie mniejszej niż 50 zł. Sąd orzeka również zakaz prowadzenia pojazdów na okres od 6 miesięcy do 3 lat.

Za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości sprawcy grozi grzywna, kara ograniczenia wolności (np. prace społeczne) albo kara pozbawienia wolności do lat 2. Wybór kary należy do sądu. Jeżeli sprawca był wcześniej skazany za to przestępstwo (recydywa), podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. W takim przypadku taki kierowca ma szanse na „zawiasy” jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach (więcej w artykule „Druga jazda pod wpływem alkoholu. Jakie są konsekwencje?”).

Ale to nie wszystko. W przypadku uznania za winnego przestępstwa kierowania pojazdem mechanicznym pod wpływem i wydania wobec niego wyroku skazującego, sąd zobowiązany jest do orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres nie krótszy niż 3 lata (do nawet 15 lat). Jeżeli natomiast nie jest to pierwsze takie przestępstwo kierowcy (recydywa), sąd obowiązkowo orzeka dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych.

Dodatkowo sprawca przestępstwa prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości musi zapłacić nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Nawiązka wynosi co najmniej 5.000,00 zł. W przypadku kierowcy, który kolejny raz popełni to samo przestępstwo (recydywa) nawiązka wynosi co najmniej 10.000,00 zł. Ponadto, sprawca tego przestępstwa może zostać obciążony kosztami procesu i wydatkami, które mogą wynieść od kilkuset złotych.

Istnieje możliwość łagodniejszego potraktowania oskarżonego za jazdę o pijanemu. W szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może warunkowo umorzyć postępowanie. Rozwiązanie to jest jednak możliwe przede wszystkim dla osób, które pierwszy raz weszły w konflikt z prawem. Oskarżony w takim wypadku unika skazania za przestępstwo, przy czym jednocześnie może zostać nałożony na niego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres do 2 lat oraz świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu. Dodatkowym dobrodziejstwem takiego rozwiązania jest również to, że osoba taka nie zostaje umieszczona w Krajowym Rejestrze Osób Skazanych.

Niestety bardzo często zdarza się, że osoba, na której ciąży wyrok za jazdę po alkoholu, pomimo orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdu siada za kółko i np. zostaje zatrzymana do zwykłej, rutynowej kontroli. Otóż, złamanie zakazu prowadzenia pojazdów stanowi przestępstwo.